IMG_7927

 

Strepen

Ik lees heel langzaam in de uitstekende biografie van Matisse, geschreven door Hilary Spurling, een boek dat ik lang geleden van Jacobien de Rooij kreeg. Het nieuwe lezen! Met mijn iPad ernaast zoek ik alles op wat er in het boek voorkomt en vragen oproept. Woorden en namen die ik niet ken, schilderijen waar ik geen beeld bij heb, plaatsen op de kaart, straatnamen, huizen – heel precies te zien op google-streetview, hupsakee, ah, schuin boven de ijssalon; dáár woonde Matisse aan de Quay St. Michel! Of ik fiets even naar Pompidou, loop naar de vijfde etage en neem de tijd voor het schilderij dat net beschreven is.

matisse_1914jpg

Wat ik eigenlijk niet wist is dat Matisse in Frankrijk lange tijd verguisd werd. Behalve aan bevriende collega’s, duurde het tot in de jaren ’20 dat een Franse verzamelaar werk van hem kocht. De Russische textielhandelaar en mecenas Shchukin was tot de jaren ‘20 zijn vrijwel enige fan die hem specifieke opdrachten gaf om de zalen in zijn stadspaleis in Moskou mee te decoreren.

 

shchukin

 

Zijn tentoongestelde werken in Parijs leidden telkens tot zeer kritische en ronduit vijandige recensies in kranten en tijdschriften. Zodanig dat men –als men hem bezocht- rekende op een ontmoeting met een wilde, onaangepaste kunstenaar en verbaasd was de gastvrije, bescheiden, aardige man te treffen die hij geweest moet zijn.

De Eerste Wereldoorlog: 1914. In deze jaren, de jaren van de grote onrust in Europa, schildert hij zijn meest grensverleggende, kaalgeschraapte, compromisloze doeken. Matisse zoals we hem vooral kennen van het licht, de kleur, het mediterrane en het zorgeloze is van veel later.

Henri Matisse zit in Parijs waar men aanvankelijk zonder vrees wacht op wat komen gaat. Maar dan komen er steeds meer alarmerende berichten over oprukkende Duitse troepen, tienduizenden Franse soldaten die in allerijl verplaatst worden, overvolle treinen en een haastig vertrek van de buitenlanders. Hij wordt afgekeurd en voelt zich schuldig en bezwaard niet actief deel te kunnen nemen. Het huis van Matisse en zijn gezin in Issy, ten zuiden van Parijs, wordt geconfisceerd. Ze betrekken met z’n vijven zijn kleine atelier in de binnenstad. De kunsthandel komt stil te liggen, de Amerikaanse verzamelaars vertrekken zo snel ze kunnen en veel van zijn vrienden zijn opgeroepen. Het enige werk dat Matisse in die maanden schildert is een raam met luiken, dat geen uitzicht toont dan op een diep zwart, into the black future zoals Aragon het dan omschrijft. French window at Collioure. Het zou pas na zijn dood, in 1966 voor het eerst tentoongesteld worden, en –geoefend als de kijker inmiddels geworden was- dan geen ophef meer veroorzaken.

Schermafbeelding 2018-03-12 om 00.11.23

(zie hoe armoedig en verschillend de plaatjes van internet zijn en niet in de nabijheid van het echte werk komen, sommige afbeeldingen zijn zelfs gespiegeld)

 

De stad raakt afgesloten, goederen worden schaars, de dagelijkse berichten over de vele tienduizenden doden stemmen hem somber en wanhopig; vrienden keren niet meer terug. De slag bij de Marne, waar honderdduizenden Fransen de dood vinden. Lange tijd is de viool voor Matisse de enige uitlaatklep, maar dan vraagt hij zijn dochter Marguerite te poseren. Zij draagt een gestreept jasje en een klein leren hoedje. ‘This picture wants to take me somewhere else; do you feel up to it?’ vraagt hij haar. Het wordt een van de meest radicale portretten van Matisse en het hangt hier, in Centre Pompidou.

 

IMG_8379

matisseTête blanche et rose (november 1914).

 

IMG_8380

 

 

buren

Daniel Buren, Les Portes (Camino a las puertas), 1985

Op het tekstbordje naast het schilderij wordt ook een werk van Daniel Buren vermeld. Dat de kunstenaar van de strepen van dit werk zou houden kon ik me wel voorstellen, maar nergens zag ik een werk dat van hem kon zijn. Tot ik beter keek: Buren heeft een streepdoek áchter het schilderij verstopt, als een beschermende tussenlaag die er nog nét langs kraagt. Gemaakt in 1976, het jaar waarin het doek van Matisse verworven werd. Een bescheidener hommage kan haast niet.

 

IMG_8383

 

* Ik lees ergens dat de strepen van Daniel Buren in het trappenhuis van het Stedelijk, gebaseerd zijn op de kleurverhouding van  ‘De parkiet en de zeemeermin’ van Matisse, en ook in 1976 voor de eerste keer aangebracht.

tumblr_ogwfmhK9k61udwda8o2_1280.jpg

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s