Rumori

 

Lawaaimachines

In Centre Pompidou is de vaste collectie verdeeld over twee etages; op de vierde het werk van kunstenaars geboren ná 1920, op de vijfde werken uit de eerste helft van de 20e eeuw, van kunstenaars die vóór 1920 geboren zijn.

In een van de kleinere kabinetten op de vijfde etage hangt deze intrigerende foto:IMG_7343

 

Luigi Russolo(1885-1947) en Ugo Piatti behoorden tot de futuristische beweging in Italië, waar de schrijver Marinetti de belangrijkste aanzet toe gegeven heeft. Veel bedenkelijke, bombastische manifesten waarin oorlog en patriottisme verdedigd werden vormden de grondslag voor een ideologie waarin letterlijk álles in beweging moest komen. Een nieuwe orde gekenmerkt door snelheid, dynamiek, techniek, en de schoonheid van het machine-tijdperk. Het leven in de moderne stad. De eerste performance was geboren, waarin provocerende teksten gedeclameerd werden, ondersteund door heftige bewegingen en geluiden die voor veel beroering zorgden.

De schilder Russolo wendde zich in 1913 tot de muziek, of liever tot geluid. Na publicatie van zijn manifest, ‘L’arte dei rumori’ bouwden hij en zijn assistent Piatti de eerste instrumenten die zij ‘lawaaimachines’ noemden. Hij onderscheidde ‘lawaai’ in verschillende categorieën en bouwde voor elk een apart instrument. Eén van die instrumenten (de russolofoon!) kon tegelíjk zeven verschillende geluiden produceren, in 12 geluidssterkten. Hij lanceerde een ‘ontploffer’, die het geluid van een verbrandingsmotor kon nabootsen in een ‘toonladder’ van tien hele tonen. Er kwamen gorgelaars, loeiers, gonzers, en sissers, waar een nieuw noteer-systeem voor ontwikkeld moest worden. Hij was de eerste componist die concrete geluiden van natuurlijke en mechanische oorsprong gebruikte als eenheden voor zijn muziek. Van éen van de composities die hij schreef (Het ontwaken van de stad-1914) is het notenschrift bewaard gebleven en dat hing in de vitrine bij deze foto. Alle instrumenten zijn in de tweede wereldoorlog bij een bombardement verloren gegaan. Maar zonder Russolo geen Stockhausen, Varèse, John Cage en heavy metal.

 

IMG_7345